เมื่อผู้ป่วยได้รับคำแนะนำให้พิจารณาการผ่าตัดหมอนรองกระดูกคอ คำถามที่แพทย์มักได้ยินบ่อยคือ
“ผ่าตัดแล้วคอจะแข็งไหม?”
“จะยังหันคอได้ตามปกติหรือเปล่า?”
“หลังผ่าตัดจะกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้แค่ไหน?”
คำถามเหล่านี้เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ครับ เพราะกระดูกสันหลังส่วนคอเป็นบริเวณที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหวในชีวิตประจำวันเกือบตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็นการก้ม เงย หันซ้าย หันขวา ขับรถ ทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ หรือออกกำลังกาย
ในอดีต การผ่าตัดหมอนรองกระดูกคอทับเส้นประสาทมักใช้วิธี ผ่าตัดเชื่อมข้อกระดูกคอ หรือ ACDF ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้กันมายาวนานและให้ผลการรักษาที่ดี แต่ข้อจำกัดคือข้อกระดูกคอระดับที่ถูกเชื่อมจะไม่สามารถเคลื่อนไหวได้เหมือนเดิม
ปัจจุบันจึงมีอีกหนึ่งทางเลือก คือ การผ่าตัดเปลี่ยนหมอนรองกระดูกคอเทียม หรือ Cervical Disc Replacement: CDR ซึ่งออกแบบมาเพื่อรักษาการกดทับเส้นประสาท พร้อมกับช่วยคงการเคลื่อนไหวของกระดูกคอให้ใกล้เคียงธรรมชาติมากที่สุด
CDR คืออะไร?
CDR หรือ Cervical Disc Replacement คือการผ่าตัดนำหมอนรองกระดูกคอที่กดทับเส้นประสาทออก แล้วใส่หมอนรองกระดูกคอเทียมชนิดที่สามารถเคลื่อนไหวได้เข้าไปทดแทน เพื่อช่วยคงการเคลื่อนไหวของกระดูกคอระดับที่ผ่าตัด อย่างไรก็ตาม CDR ไม่ได้เหมาะกับผู้ป่วยทุกคน การเลือกวิธีผ่าตัดต้องประเมินทั้งอาการ โครงสร้างกระดูกคอ ความเสื่อมของข้อ และความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย
ทำไมต้องมีการใส่หมอนรองกระดูกคอเทียม?
หมอนรองกระดูกคอทำหน้าที่สำคัญหลายอย่าง ทั้งช่วยรับแรงกระแทก รักษาระยะห่างระหว่างกระดูกคอแต่ละข้อ และช่วยให้คอสามารถเคลื่อนไหวได้อย่างราบรื่น
เมื่อหมอนรองกระดูกเกิดความเสื่อม ฉีก ปริ้น หรือเคลื่อนออกมากดทับเส้นประสาท ผู้ป่วยอาจมีอาการ เช่น
- ปวดต้นคอร้าวลงแขน
- ชาปลายนิ้ว
- รู้สึกเหมือนไฟฟ้าวิ่งลงแขน
- แขนหรือมืออ่อนแรง
- หยิบจับสิ่งของไม่ถนัด
- อาการไม่ดีขึ้นแม้รักษาด้วยยา กายภาพบำบัด หรือการปรับพฤติกรรมแล้ว
ในกรณีที่เส้นประสาทถูกกดทับมาก หรือมีอาการรุนแรงต่อเนื่อง แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดเพื่อนำหมอนรองกระดูกส่วนที่กดทับเส้นประสาทออก
หลังนำหมอนรองกระดูกที่มีปัญหาออกแล้ว จำเป็นต้องมีวัสดุเข้าไปทดแทนในตำแหน่งเดิม เพื่อรักษาความสูงของช่องหมอนรองกระดูก ลดการกดทับเส้นประสาท และคงโครงสร้างของกระดูกสันหลังส่วนคอให้มั่นคง
สำหรับผู้ที่ยังอยู่ในช่วงสังเกตอาการ และยังไม่แน่ใจว่าอาการปวดร้าวลงแขนหรือชาปลายนิ้วอาจเกี่ยวข้องกับเส้นประสาทคอหรือไม่ สามารถอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ อาการปวดคอร้าวลงแขน ชาปลายนิ้ว และสัญญาณที่ควรระวัง
ACDF และ CDR มีเป้าหมายในการคลายการกดทับเส้นประสาทเหมือนกัน
แต่มีแนวคิดในการรักษาความมั่นคงและการเคลื่อนไหวของข้อกระดูกคอแตกต่างกัน
ACDF กับ CDR ต่างกันอย่างไร?
การผ่าตัดหมอนรองกระดูกคอทับเส้นประสาทที่ใช้บ่อยมี 2 แนวทางหลัก คือ ACDF และ CDR ซึ่งมีเป้าหมายเหมือนกัน คือคลายการกดทับเส้นประสาท แต่มีแนวคิดในการรักษาแตกต่างกัน
- การผ่าตัดเชื่อมข้อกระดูกคอ ACDF
ACDF หรือ Anterior Cervical Discectomy and Fusion คือการผ่าตัดนำหมอนรองกระดูกคอที่กดทับเส้นประสาทออก แล้วใส่วัสดุทดแทนเพื่อให้กระดูกคอข้อบนและข้อล่างเชื่อมติดกันเป็นชิ้นเดียว
ข้อดีของ ACDF คือเป็นเทคนิคมาตรฐาน ใช้กันมายาวนาน และให้ความมั่นคงของกระดูกคอได้ดี โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีภาวะกระดูกคอเสื่อมมาก กระดูกคอผิดรูป หรือมีความไม่มั่นคงของกระดูกสันหลังร่วมด้วย
ข้อจำกัดคือข้อกระดูกคอระดับที่ถูกเชื่อมจะไม่สามารถขยับได้เหมือนเดิม และในระยะยาว ข้อกระดูกคอระดับข้างเคียงอาจต้องรับแรงมากขึ้น
- การผ่าตัดเปลี่ยนหมอนรองกระดูกคอเทียม CDR
CDR หรือ Cervical Disc Replacement คือการผ่าตัดนำหมอนรองกระดูกคอที่กดทับเส้นประสาทออกเช่นเดียวกัน แต่แทนที่จะเชื่อมข้อให้ติดกัน แพทย์จะใส่ หมอนรองกระดูกคอเทียมชนิดที่สามารถเคลื่อนไหวได้ เข้าไปทดแทน
จุดเด่นของ CDR คือช่วยคงการเคลื่อนไหวของกระดูกคอระดับนั้นไว้ ทำให้คอยังสามารถก้ม เงย หรือหมุนได้ใกล้เคียงธรรมชาติ และช่วยลดภาระต่อกระดูกคอระดับข้างเคียง
จุดเด่นของการผ่าตัดเปลี่ยนหมอนรองกระดูกคอเทียม CDR
- ช่วยคงการเคลื่อนไหวของคอให้ใกล้เคียงเดิม
ต่างจากการเชื่อมข้อที่ทำให้ข้อกระดูกคอระดับนั้นหยุดเคลื่อนไหว CDR ถูกออกแบบมาเพื่อให้กระดูกคอยังสามารถเคลื่อนไหวได้ ทำให้ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างคล่องตัวมากขึ้น
- ลดภาระของกระดูกคอระดับข้างเคียง
เมื่อกระดูกคอระดับที่ผ่าตัดยังคงขยับได้ แรงที่เกิดจากการเคลื่อนไหวจะกระจายได้ใกล้เคียงธรรมชาติมากขึ้น จึงอาจช่วยลดภาระต่อข้อกระดูกคอระดับข้างเคียง เมื่อเทียบกับการเชื่อมข้อในผู้ป่วยที่เหมาะสม
- แผลผ่าตัดมีขนาดเล็กและเข้าทางด้านหน้าลำคอ
โดยทั่วไป การผ่าตัด CDR จะเข้าทางด้านหน้าลำคอ คล้ายกับการผ่าตัด ACDF แผลผ่าตัดมีขนาดไม่ใหญ่ และหลีกเลี่ยงการเลาะกล้ามเนื้อด้านหลังคอ ทำให้ผู้ป่วยมักฟื้นตัวได้ค่อนข้างเร็ว
- เหมาะกับผู้ป่วยที่ยังต้องการการเคลื่อนไหวของคอ
ผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น ผู้ที่ยังทำงานประจำ ต้องขับรถ ใช้คอในการทำกิจกรรม หรือยังมีกิจกรรมทางกายค่อนข้างมาก อาจได้รับประโยชน์จากเทคนิคที่ช่วยคงการเคลื่อนไหวของกระดูกคอไว้ได้มากกว่า
ใครบ้างที่อาจเหมาะกับการผ่าตัด CDR?
การผ่าตัด CDR ไม่ได้เหมาะกับผู้ป่วยทุกคน แพทย์จำเป็นต้องประเมินจากอาการ การตรวจร่างกาย เอกซเรย์ และ MRI ร่วมกัน
ผู้ป่วยที่อาจเหมาะกับ CDR ได้แก่
- มีหมอนรองกระดูกคอทับเส้นประสาท 1–2 ระดับ
- มีอาการปวดร้าวลงแขน ชา หรืออ่อนแรงจากการกดทับเส้นประสาท
- รักษาแบบไม่ผ่าตัดแล้วอาการไม่ดีขึ้น
- กระดูกคอยังมีการเคลื่อนไหวดี
- ไม่มีภาวะกระดูกคอเสื่อมรุนแรงหลายระดับ
- ไม่มีความไม่มั่นคงของกระดูกสันหลังส่วนคอ
ใครบ้างที่อาจไม่เหมาะกับการผ่าตัด CDR?
แม้ CDR จะมีข้อดีเรื่องการคงการเคลื่อนไหว แต่ในบางกรณีการเชื่อมข้ออาจเหมาะสมกว่า
ผู้ป่วยที่อาจไม่เหมาะกับ CDR ได้แก่
- มีภาวะกระดูกพรุนรุนแรง
- มีข้อกระดูกคอด้านหลัง หรือ Facet Joint เสื่อมมาก
- มีแนวกระดูกคอผิดรูปมาก
- มีกระดูกคอไม่มั่นคง
- มีการติดเชื้อบริเวณกระดูกสันหลัง
- มีภาวะกระดูกงอกหรือกระดูกคอเสื่อมหลายระดับ
- เคยมีการผ่าตัดบางชนิดบริเวณกระดูกคอมาก่อน
ดังนั้น การเลือกเทคนิคผ่าตัดจึงไม่ควรดูเพียงว่าเทคนิคใด “ใหม่กว่า” แต่ควรเลือกจากโครงสร้างกระดูกคอและปัญหาของผู้ป่วยแต่ละรายเป็นหลัก
CDR ไม่ได้เหมาะกับผู้ป่วยทุกคน การเลือกวิธีผ่าตัดต้องประเมินทั้งอาการ การเคลื่อนไหว ความเสื่อม และความมั่นคงของกระดูกคอ
CDR ดีกว่า ACDF เสมอไปหรือไม่?
คำตอบคือ ไม่เสมอไป
CDR เป็นเทคนิคที่มีข้อดีมากในผู้ป่วยที่เหมาะสม โดยเฉพาะผู้ที่ต้องการคงการเคลื่อนไหวของกระดูกคอ และยังไม่มีภาวะกระดูกคอเสื่อมรุนแรง
แต่ในผู้ป่วยบางราย เช่น มีข้อกระดูกคอเสื่อมมาก มีกระดูกคอผิดรูป มีภาวะไม่มั่นคง หรือมีโรคหลายระดับ การผ่าตัดแบบเชื่อมข้อ ACDF อาจให้ผลที่เหมาะสมและปลอดภัยกว่า
จากมุมมองของศัลยแพทย์กระดูกสันหลัง สิ่งสำคัญไม่ใช่การเลือกเทคนิคที่ทันสมัยที่สุด แต่คือการเลือกเทคนิคที่เหมาะสมที่สุดกับผู้ป่วยคนนั้น
หลังผ่าตัด CDR ต้องพักฟื้นนานแค่ไหน?
ระยะเวลาพักฟื้นขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น อายุ สุขภาพโดยรวม ระดับที่ผ่าตัด ความรุนแรงของการกดทับเส้นประสาท และลักษณะงานของผู้ป่วย
โดยทั่วไป ผู้ป่วยมักพักรักษาตัวในโรงพยาบาลประมาณ 1–3 วัน หลังผ่าตัดอาจมีอาการเจ็บแผล กลืนลำบากเล็กน้อย หรือรู้สึกตึงบริเวณลำคอ ซึ่งมักค่อย ๆ ดีขึ้น
แพทย์จะประเมินการกลับไปทำงาน การขับรถ และการออกกำลังกายเป็นรายบุคคล เพื่อให้เหมาะสมกับความปลอดภัยและการฟื้นตัวของผู้ป่วยแต่ละราย
ระยะพักฟื้นหลังผ่าตัด CDR แตกต่างกันในผู้ป่วยแต่ละราย แพทย์จะประเมินการกลับไปทำงาน ขับรถ และออกกำลังกาย
ตามความปลอดภัยและการฟื้นตัวของแต่ละคน
เลือกเทคนิคผ่าตัดให้เหมาะกับ “คนไข้” ไม่ใช่แค่เหมาะกับ “โรค”
อาการหมอนรองกระดูกคอทับเส้นประสาทอาจมีลักษณะคล้ายกันในผู้ป่วยหลายคน แต่โครงสร้างกระดูกคอ ความเสื่อมของข้อ การเคลื่อนไหวของกระดูก และความต้องการในการใช้ชีวิตของแต่ละคนไม่เหมือนกัน
การวางแผนผ่าตัดจึงควรอาศัยการประเมินอย่างละเอียด ทั้งจากประวัติ อาการ ตรวจร่างกาย เอกซเรย์ และ MRI เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมที่สุด
ที่ ศูนย์กระดูกและข้อ โรงพยาบาลวิชัยเวชฯ หนองแขม ทีมแพทย์เฉพาะทางด้านกระดูกสันหลังให้ความสำคัญกับการค้นหาสาเหตุของอาการอย่างรอบด้าน และวางแผนการรักษาแบบเฉพาะบุคคล เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่ตรงจุด ปลอดภัย และสอดคล้องกับการใช้ชีวิตจริง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการผ่าตัด CDR
Q: ผ่าตัด CDR แล้วคอจะขยับได้เหมือนเดิมไหม?
A: เป้าหมายของ CDR คือช่วยคงการเคลื่อนไหวของกระดูกคอระดับที่ผ่าตัดให้ใกล้เคียงธรรมชาติมากที่สุด แต่ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับสภาพกระดูกคอเดิม ความเสื่อมของข้อ และการฟื้นตัวของผู้ป่วยแต่ละราย
Q: CDR เจ็บน้อยกว่า ACDF หรือไม่?
A: ทั้ง CDR และ ACDF มักเข้าทางด้านหน้าลำคอและมีขนาดแผลใกล้เคียงกัน ความเจ็บหลังผ่าตัดขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ไม่ควรตัดสินจากเทคนิคเพียงอย่างเดียว
Q: CDR ใช้ได้กับหมอนรองกระดูกคอทุกระดับหรือไม่?
A: ไม่เสมอไป แพทย์จะพิจารณาจากระดับที่มีปัญหา จำนวนระดับที่เป็นโรค การเคลื่อนไหวของกระดูกคอ และสภาพข้อกระดูกคอร่วมด้วย
Q: หมอนรองกระดูกคอเทียมอยู่ได้นานแค่ไหน?
A: หมอนรองกระดูกคอเทียมถูกออกแบบให้ใช้งานได้ในระยะยาว แต่ความเหมาะสมและอายุการใช้งานขึ้นอยู่กับชนิดของอุปกรณ์ สภาพกระดูก และพฤติกรรมการใช้งานของผู้ป่วยแต่ละราย
Q: ถ้าไม่เหมาะกับ CDR ยังมีทางเลือกอื่นหรือไม่?
A: หากผู้ป่วยไม่เหมาะกับ CDR แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดแบบ ACDF หรือวิธีการรักษาอื่นตามสาเหตุและความรุนแรงของโรค
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย
นพ. ทินกร ปลื้มวิทยาภรณ์ ว36097
แพทย์เฉพาะทางด้านศัลยกรรมกระดูกสันหลัง
ศูนย์กระดูกและข้อ โรงพยาบาลวิชัยเวชฯ หนองแขม
เพราะเรื่องกระดูกและข้อ รอไม่ได้
ปล่อยไว้เรื้อรัง อาจรักษายาก
ติดต่อศูนย์กระดูกและข้อ รพ.วิชัยเวชฯ หนองแขม
02-441-6999
หรือ ติดต่อได้ผ่านช่องทางไลน์ได้ง่ายๆ Line
หรือ สามารถตรวจเช็ค ตารางแพทย์ออกตรวจ เพื่อขอเข้ารับคำปรึกษา
