หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า “อัลตราซาวด์ช่องท้อง” จากการตรวจสุขภาพประจำปี หรือจากคำแนะนำของแพทย์เมื่อมีอาการ เช่น ปวดท้อง ท้องอืด หรือผลตรวจบางอย่างผิดปกติ
อย่างไรก็ตาม ยังมีคำถามที่พบบ่อย เช่น การตรวจนี้ดูอะไรได้บ้าง จำเป็นหรือไม่ และต้องกังวลเรื่องความเจ็บหรือไม่
บทความนี้จะอธิบายภาพรวมทั้งหมดอย่างเป็นขั้นตอน เพื่อให้เข้าใจการตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องได้ง่ายขึ้น และช่วยให้ตัดสินใจเกี่ยวกับสุขภาพของตนเองได้อย่างเหมาะสม
อัลตราซาวด์ช่องท้อง คืออะไร?
การตรวจอัลตราซาวด์ (Ultrasound) เป็นวิธีที่ใช้คลื่นเสียงความถี่สูงในการสร้างภาพของอวัยวะภายในร่างกาย ซึ่งแตกต่างจากการตรวจบางประเภทที่ใช้รังสี
โดยทั่วไป วิธีนี้ถือว่าเป็นการตรวจที่มีความปลอดภัย และสามารถใช้ในกลุ่มคนหลากหลายช่วงวัย ภายใต้การพิจารณาของแพทย์
ในระหว่างการตรวจ แพทย์จะใช้หัวตรวจวางบริเวณหน้าท้องร่วมกับเจลใส เพื่อช่วยให้คลื่นเสียงเดินทางได้ดีขึ้น ผู้รับการตรวจอาจรู้สึกเย็นเล็กน้อยจากเจล หรือมีแรงกดเบา ๆ จากหัวตรวจ แต่โดยรวมมักไม่ทำให้เกิดความเจ็บปวด
ภาพที่ได้จากการตรวจจะช่วยให้แพทย์สามารถประเมินความผิดปกติได้ในเบื้องต้น และในบางกรณีอาจเห็นผลได้ในระหว่างการตรวจ
อัลตราซาวด์ช่องท้อง ตรวจอะไรได้บ้าง?
โดยทั่วไป การตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องจะแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก เพื่อให้เหมาะกับอวัยวะที่ต้องการประเมิน
อัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบน (Upper Abdomen)
การตรวจส่วนบนมุ่งเน้นไปที่อวัยวะช่องท้องส่วนบนเหนือระดับสะดือขึ้นไป เช่น
- ตับ
- ถุงน้ำดี
- ไต
- ม้าม
การตรวจในส่วนนี้สามารถใช้เป็นข้อมูลประกอบการประเมินภาวะต่าง ๆ เช่น เนื้องอกในตับ นิ่วในไต นิ่วในถุงน้ำดี
ในบางกรณี แพทย์อาจพิจารณาใช้การตรวจนี้เมื่อมีอาการ เช่น ปวดบริเวณชายโครงด้านขวา หรือผลตรวจเลือดที่เกี่ยวข้องกับตับมีความผิดปกติ
อัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนล่าง (Lower Abdomen)
สำหรับการตรวจส่วนล่าง จะเน้นอวัยวะในระบบสืบพันธุ์และทางเดินปัสสาวะ ได้แก่
- มดลูก และรังไข่ (ในผู้หญิง)
- ต่อมลูกหมาก (ในผู้ชาย)
- กระเพาะปัสสาวะ
การตรวจนี้สามารถช่วยประเมินความผิดปกติในอุ้งเชิงกราน เช่น ก้อน ซีสต์ หรือภาวะอื่น ๆ ในเบื้องต้น
ในบางกรณี อาจใช้เป็นข้อมูลประกอบเมื่อมีอาการ เช่น ปวดท้องน้อย หรือมีความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะ
อัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบน vs ส่วนล่าง ต่างกันยังไง?
| รายการ | ส่วนบน (Upper Abdomen) | ส่วนล่าง (Lower Abdomen) |
| อวัยวะหลัก | ตับ ถุงน้ำดี ไต ม้าม | มดลูก รังไข่ ต่อมลูกหมาก |
| ระบบที่เกี่ยวข้อง | ระบบย่อยอาหาร | ระบบสืบพันธุ์ / ปัสสาวะ |
| จุดประสงค์ | ประเมินความผิดปกติในเบื้องต้น | ประเมินอวัยวะในอุ้งเชิงกราน |
หากยังไม่แน่ใจว่าควรตรวจแบบใด สามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับอาการและแนวทางการเลือกตรวจได้ในบทความที่เกี่ยวข้อง
อัลตราซาวด์ช่องท้อง เจ็บไหม? ใช้เวลานานไหม?
โดยทั่วไป การตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องไม่ทำให้เกิดความเจ็บปวด และไม่ต้องใช้เข็มหรือการฉีดยา
ในระหว่างการตรวจ ผู้รับบริการอาจรู้สึกเย็นจากเจล หรือแรงกดเล็กน้อยจากหัวตรวจ ซึ่งมักอยู่ในระดับที่ยอมรับได้
ระยะเวลาในการตรวจโดยเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 15–20 นาที ทั้งนี้อาจแตกต่างกันไปตามรายละเอียดของการตรวจในแต่ละราย
หลังการตรวจ สามารถกลับไปทำกิจกรรมตามปกติได้
ข้อจำกัดของอัลตราซาวด์
แม้ว่าอัลตราซาวด์จะเป็นการตรวจที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย แต่ก็มีข้อจำกัดบางประการ เช่น
- คลื่นเสียงความถี่สูงไม่สามารถส่งผ่านลมหรืออากาศ ดังนั้นอัลตราซาวด์ไม่สามารถตรวจกระเพาะอาหารหรือลำไส้ หรืออวัยวะที่ถูกบดบังโดยลำไส้
- ในบางรายที่มีชั้นไขมันหน้าท้องมาก ภาพที่ได้อาจมีความชัดเจนน้อยลง
- ไม่สามารถใช้ยืนยันการวินิจฉัยได้ทุกกรณี อาจต้องใช้การตรวจอื่นร่วมด้วยตามดุลยพินิจของแพทย์
การเข้าใจข้อจำกัดเหล่านี้จะช่วยให้สามารถประเมินความเหมาะสมของการตรวจได้ดีขึ้น
ตรวจสุขภาพประจำปี ควรทำอัลตราซาวด์ช่องท้องไหม?
ความเหมาะสมในการตรวจขึ้นอยู่กับปัจจัยด้านสุขภาพของแต่ละบุคคล
ในบางกรณี แพทย์อาจพิจารณาแนะนำ เช่น
- มีปัจจัยเสี่ยงเกี่ยวกับโรคตับ
- มีโรคประจำตัวบางชนิด
- มีอาการผิดปกติที่ต้องการประเมินเพิ่มเติม
ในบางสถานการณ์ การตรวจนี้อาจช่วยให้พบความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น อย่างไรก็ตาม การตัดสินใจควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์
สรุป: ใครเหมาะกับการตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้อง
อัลตราซาวด์ช่องท้องเป็นหนึ่งในวิธีที่ใช้ประเมินอวัยวะภายในในเบื้องต้น เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการตรวจสุขภาพเพิ่มเติม หรือมีอาการที่ต้องการหาสาเหตุ
ทั้งนี้ ความเหมาะสมของการตรวจควรพิจารณาร่วมกับแพทย์ เพื่อให้สอดคล้องกับอาการและความเสี่ยงของแต่ละบุคคล
คำถามที่พบบ่อย
Q: อัลตราซาวด์ช่องท้องปลอดภัยหรือไม่?
A: โดยทั่วไปถือว่ามีความปลอดภัย เนื่องจากไม่ใช้รังสี
Q: เด็กสามารถตรวจได้หรือไม่?
A: สามารถตรวจได้ โดยแพทย์จะพิจารณาตามความเหมาะสม
Q: ต่างจากเอกซเรย์ทั่วไปอย่างไร?
A: อัลตราซาวด์ใช้คลื่นเสียงความถี่สูง ขณะที่เอกซเรย์ทั่วไปใช้รังสีฉายผ่านร่างกาย
Q: ตรวจครั้งเดียวเพียงพอหรือไม่?
A: ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของการตรวจ และดุลยพินิจของแพทย์
Q: หญิงตั้งครรภ์ตรวจได้หรือไม่?
A: โดยทั่วไปสามารถตรวจได้ ทั้งนี้ควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์
คำแนะนำจากแพทย์เฉพาะทาง
การอัลตราซาวด์เป็นเพียงส่วนหนึ่งของกระบวนการประเมินทางการแพทย์ ซึ่งมักใช้ร่วมกับการซักประวัติและการตรวจร่างกาย ผลการตรวจควรได้รับการแปลผลโดยแพทย์ เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้องและเหมาะสม
รพ.วิชัยเวชฯ หนองแขม พร้อมให้บริการและให้คำปรึกษาแก่ผ้เข้ารับบริการทุกท่านด้วยแพทย์เฉพาะทางและเทคโนโลยีที่ทันสมัย พร้อมรองรับผู้เข้ารับบริการจากทุกพื้นที่
อ่านเพิ่มเติม
หากมีอาการปวดท้องและต้องการประเมินเพิ่มเติม
→ บทความ: ปวดท้องแบบนี้ ต้องอัลตราซาวด์ไหม
หากต้องการทำความเข้าใจการเลือกตรวจให้เหมาะสม
→ บทความ: อัลตราซาวด์ช่องท้อง เลือกแบบไหนดี
สรุปสุดท้าย
อัลตราซาวด์ช่องท้อง เป็นการตรวจที่ใช้คลื่นเสียงในการประเมินอวัยวะภายใน โดยไม่ใช้รังสี และมักใช้เป็นข้อมูลเบื้องต้นในการประเมินสุขภาพ
แม้จะมีข้อจำกัดในบางกรณี แต่ก็ถือเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการดูแลสุขภาพ ทั้งนี้ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์เพื่อให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคล
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินที่เหมาะสม
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย
พญ.บุณฑริกา จีระวงศ์พานิช
แพทย์ประจำแผนก X-Ray
โรงพยาบาลวิชัยเวชฯ หนองแขม
เลขที่ใบประกอบวิชาชีพเวชกรรม: ว.35834
รพ.วิชัยเวชฯ หนองแขม
02-441-6999
หรือ ติดต่อได้ผ่านช่องทางไลน์ได้ง่ายๆ Line
หรือ สามารถตรวจเช็ค ตารางแพทย์ออกตรวจ เพื่อขอเข้ารับคำปรึกษา
