การตรวจเอกซเรย์ทรวงอก Chest X-ray / CXR
คือการถ่ายภาพรังสีบริเวณทรวงอก เพื่อประเมินภาพรวมของปอด หัวใจ เยื่อหุ้มปอด กระดูกซี่โครง กระบังลม และโครงสร้างในช่องอก ใช้ช่วยคัดกรองหรือติดตามโรค เช่น ปอดอักเสบ วัณโรค ก้อนหรือรอยโรคในปอด น้ำในเยื่อหุ้มปอด ลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด หัวใจโต หรือความผิดปกติบางอย่างของกระดูกทรวงอก
CXR เป็นการตรวจภาพรวมที่ทำได้รวดเร็วและใช้รังสีปริมาณน้อย แต่ไม่สามารถวินิจฉัยโรคทุกชนิดได้จากภาพเดียว และอาจมองไม่เห็นรอยโรคขนาดเล็กหรือรอยโรคที่ถูกบังด้วยกระดูก หัวใจ หรือกระบังลม หากมีอาการหรือความเสี่ยงสูง แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น CT chest, เสมหะ, ตรวจเลือด, อัลตราซาวนด์เยื่อหุ้มปอด หรือเอกซเรย์ซ้ำตามความเหมาะสม
Chest X-ray สามารถช่วยตรวจพบการติดเชื้อ มะเร็ง ปอดแฟบ ลมในช่องเยื่อหุ้มปอด น้ำในปอดจากหัวใจล้มเหลว และภาวะปอดเรื้อรังบางชนิดได้ แต่ผลต้องแปลร่วมกับอาการและการตรวจร่างกายเสมอ
ผล CXR ปกติ หมายถึงไม่พบความผิดปกติชัดเจนจากภาพเอกซเรย์ทรวงอกในขณะตรวจ เช่น ไม่พบฝ้าปอด ก้อนขนาดชัดเจน น้ำในเยื่อหุ้มปอด ลมรั่ว หรือหัวใจโตชัดเจน
อย่างไรก็ตาม ผลปกติไม่ได้ตัดโรคทุกชนิดได้ทั้งหมด โดยเฉพาะโรคระยะแรก รอยโรคขนาดเล็ก มะเร็งปอดขนาดเล็ก วัณโรคระยะต้น เส้นเลือดอุดตันในปอด หรือโรคที่ต้องใช้ CT scan จึงจะเห็นชัด
ควรเฝ้าระวัง หากไม่มีอาการและตรวจสุขภาพตามปกติ
ควรพบแพทย์ แม้ CXR ปกติ หากมีอาการผิดปกติ เช่น ไอเรื้อรังเกิน 2–3 สัปดาห์ ไอเป็นเลือด น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ไข้เรื้อรัง เหนื่อยง่าย เจ็บหน้าอก หรือมีประวัติสูบบุหรี่มาก
ควรรีบพบแพทย์ หากมีหอบเหนื่อยเฉียบพลัน เจ็บหน้าอกรุนแรง ไอเป็นเลือดมาก ซึม เขียว หรือออกซิเจนต่ำ
1. ฝ้าขาวหรือเงาทึบในปอด Pulmonary Opacity / Infiltration / Consolidation
ฝ้าขาวหรือเงาทึบในปอดหมายถึงบริเวณหนึ่งของปอดมีความทึบมากกว่าปกติ อาจเกิดจากมีสารน้ำ หนอง เลือด เซลล์อักเสบ พังผืด หรือเนื้อเยื่อผิดปกติในปอด คำในรายงานอาจใช้ว่า infiltration, opacity, consolidation หรือ patchy infiltration
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มติดเชื้อ เช่น ปอดอักเสบหรือปอดบวม วัณโรค หรือการติดเชื้อทางเดินหายใจบางชนิด
- กลุ่มปอดแฟบหรือระบายอากาศไม่ดี เช่น มีเสมหะอุดกั้น หลอดลมตีบ หรือปอดแฟบบางส่วน
- กลุ่มน้ำหรือเลือดในปอด เช่น น้ำท่วมปอดจากหัวใจล้มเหลว หรือเลือดออกในปอดบางกรณี
- กลุ่มพังผืดหรือรอยโรคเก่า เช่น แผลเป็นจากการติดเชื้อเดิมหรือวัณโรคเก่า
- กลุ่มก้อนหรือมะเร็ง โดยเฉพาะหากเป็นเงาทึบเฉพาะที่ ไม่หายหลังรักษา หรือมีปัจจัยเสี่ยง
อาการส่วนใหญ่ เช่น ไอ มีเสมหะ ไข้ หนาวสั่น เจ็บหน้าอกเวลาไอหรือหายใจลึก เหนื่อยง่าย หายใจหอบ น้ำหนักลด หรือเหงื่อออกกลางคืน ทั้งนี้บางรายอาจไม่มีอาการและพบจากการตรวจสุขภาพ
ควรเฝ้าระวัง หากเป็นฝ้าขนาดเล็ก ไม่มีอาการ และแพทย์เห็นว่าอาจเป็นรอยเก่าหรือควรติดตามภาพซ้ำ
ควรพบแพทย์ หากมีฝ้าปอดร่วมกับไอ ไข้ เหนื่อย เจ็บหน้าอก น้ำหนักลด หรือมีประวัติวัณโรค/สูบบุหรี่
ควรรีบพบแพทย์ หากมีไข้สูง หอบเหนื่อย ออกซิเจนต่ำ เจ็บหน้าอกรุนแรง ไอเป็นเลือด หรืออาการแย่ลงเร็ว
โดยทั่วไปเงาทึบในปอดบน CXR แบ่งได้หลายรูปแบบ เช่น consolidation, interstitial pattern, nodules/masses และ atelectasis ซึ่งช่วยให้แพทย์วางแนวทางตรวจเพิ่มเติมได้ แต่ไม่ควรสรุปโรคจากคำว่า “ฝ้า” เพียงอย่างเดียว
2. ก้อนหรือจุดในปอด Pulmonary Nodule / Lung Mass
ก้อนหรือจุดในปอดหมายถึงพบเงากลมหรือกึ่งกลมในเนื้อปอด คำว่า nodule มักใช้กับรอยโรคขนาดเล็ก ส่วน mass มักใช้กับก้อนขนาดใหญ่กว่า การพบก้อนใน CXR ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป แต่ต้องประเมินต่อเพื่อหาสาเหตุ
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มรอยโรคเก่าหรือแผลเป็น เช่น รอยโรคจากวัณโรคเก่า การติดเชื้อเก่า หรือก้อนแคลเซียม
- กลุ่มติดเชื้อหรืออักเสบ เช่น วัณโรค เชื้อรา ฝีในปอด หรือก้อนอักเสบ
- กลุ่มเนื้องอกไม่ร้ายแรง เช่น hamartoma หรือก้อนชนิดไม่ร้ายบางชนิด
- กลุ่มมะเร็ง เช่น มะเร็งปอดระยะแรก หรือมะเร็งจากอวัยวะอื่นกระจายมาปอด
- กลุ่มหลอดเลือดหรือโครงสร้างซ้อนทับ บางครั้งเงาที่เห็นอาจเป็นหัวนม กระดูก เส้นเลือด หรือภาพซ้อน ไม่ใช่ก้อนจริง
อาการส่วนใหญ่มักไม่มีอาการ โดยเฉพาะก้อนขนาดเล็ก หากมีอาการอาจพบไอเรื้อรัง ไอเป็นเลือด น้ำหนักลด เบื่ออาหาร เจ็บหน้าอก เหนื่อยง่าย หรือเสียงแหบ
ควรเฝ้าระวัง หากแพทย์ประเมินว่าเป็นรอยโรคเก่า มีแคลเซียมชัดเจน หรือภาพไม่ชัดเจนและนัดติดตามภาพซ้ำ
ควรพบแพทย์ หากรายงานพบ pulmonary nodule, mass, suspicious lesion หรือก้อนใหม่ โดยเฉพาะผู้ที่อายุมาก สูบบุหรี่ มีประวัติมะเร็ง หรือมีอาการไอเรื้อรัง/ไอเป็นเลือด/น้ำหนักลด
ควรตรวจเพิ่มเติม แพทย์อาจพิจารณา CT chest เพราะ CXR อาจเห็นรายละเอียดของก้อนได้จำกัด และอาจมองข้ามรอยโรคเล็กหรือรอยโรคที่ถูกบังได้
CXR ไม่ใช่เครื่องมือที่ไวพอสำหรับคัดกรองมะเร็งปอดในผู้เสี่ยงสูง หากมีความเสี่ยงสูง เช่น สูบบุหรี่จัดหรือมีอาการเตือน แพทย์อาจพิจารณา low-dose CT ตามเกณฑ์ที่เหมาะสม
3. รอยโรคเก่าหรือพังผืดในปอด Fibrotic Change / Old Lesion / Calcified Granuloma
รอยโรคเก่าหรือพังผืดในปอดหมายถึงพบร่องรอยที่น่าจะเกิดจากการอักเสบหรือการติดเชื้อในอดีต เช่น วัณโรคเก่า ปอดอักเสบเก่า หรือแผลเป็นในปอด บางรายอาจพบ calcified granuloma ซึ่งมักเป็นรอยโรคเก่าที่มีแคลเซียมเกาะ
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มติดเชื้อในอดีต เช่น วัณโรคเก่า ปอดอักเสบเก่า หรือเชื้อราบางชนิด
- กลุ่มพังผืดหลังการอักเสบ เช่น เคยมีปอดอักเสบหรือบาดเจ็บของปอด
- กลุ่มฝุ่นหรือสิ่งแวดล้อม เช่น เคยสัมผัสฝุ่นบางชนิดเป็นเวลานาน
- กลุ่มโรคปอดเรื้อรังบางชนิด ซึ่งต้องประเมินจากอาการและภาพอื่นร่วมด้วย
อาการส่วนใหญ่มักไม่มีอาการ หากมีพังผืดมากอาจมีไอเรื้อรัง เหนื่อยเวลาออกแรง หรือสมรรถภาพปอดลดลง
ควรเฝ้าระวัง หากแพทย์ระบุว่าเป็นรอยเก่า ไม่มีอาการ และภาพคงที่เมื่อเทียบกับฟิล์มเดิม
ควรพบแพทย์ หากมีไอเรื้อรัง ไข้ต่ำ ๆ เหงื่อออกกลางคืน น้ำหนักลด ไอเป็นเลือด หรือรอยโรคเปลี่ยนแปลงจากเดิม
ควรประเมินเพิ่มเติม หากไม่เคยมีฟิล์มเดิมเปรียบเทียบ หรือรายงานระบุว่า active lesion cannot be excluded, suspicious TB, หรือมีอาการเข้าได้กับวัณโรค
4. น้ำในเยื่อหุ้มปอด Pleural Effusion คือมีน้ำสะสมในช่องเยื่อหุ้มปอด ซึ่งเป็นช่องว่างระหว่างปอดกับผนังทรวงอก น้ำที่สะสมมากอาจกดปอด ทำให้หายใจเหนื่อยหรือแน่นหน้าอกได้
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มหัวใจ เช่น หัวใจล้มเหลว ทำให้มีน้ำคั่งในปอดหรือเยื่อหุ้มปอด
- กลุ่มติดเชื้อ เช่น ปอดอักเสบ วัณโรค หรือหนองในเยื่อหุ้มปอด
- กลุ่มตับและไต เช่น ตับแข็ง ไตเรื้อรัง หรือภาวะโปรตีนในเลือดต่ำ
- กลุ่มมะเร็ง เช่น มะเร็งปอด มะเร็งเต้านม หรือมะเร็งจากอวัยวะอื่นกระจายมาเยื่อหุ้มปอด
- กลุ่มลิ่มเลือดอุดตันในปอด หรือโรคอักเสบบางชนิด
อาการส่วนใหญ่ เช่น เหนื่อย หายใจไม่อิ่ม แน่นหน้าอก เจ็บหน้าอกเวลาไอหรือหายใจลึก ไอแห้ง ๆ นอนราบแล้วเหนื่อย หรือมีไข้หากเกิดจากการติดเชื้อ
ควรพบแพทย์ หากรายงานพบ pleural effusion แม้มีปริมาณเล็กน้อย โดยเฉพาะหากไม่เคยพบมาก่อนหรือมีอาการเหนื่อย/ไข้/น้ำหนักลด
ควรรีบพบแพทย์ หากเหนื่อยมาก หายใจเร็ว เจ็บหน้าอก ไข้สูง หนาวสั่น ออกซิเจนต่ำ หรือสงสัยติดเชื้อในเยื่อหุ้มปอด
อาจต้องตรวจเพิ่มเติม เช่น ultrasound, CT chest, ตรวจเลือด หรือเจาะน้ำเยื่อหุ้มปอดในบางราย เพื่อแยกว่าน้ำเกิดจากหัวใจ ติดเชื้อ วัณโรค มะเร็ง หรือสาเหตุอื่น
CXR สามารถตรวจพบ pleural effusion ได้เมื่อมีน้ำมากพอ โดยภาพด้านข้างอาจตรวจพบปริมาณน้อยได้ไวกว่า ส่วนอัลตราซาวนด์มักช่วยประเมินน้ำในเยื่อหุ้มปอดและช่วยนำทางการเจาะน้ำได้ดีขึ้น
5. ลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด Pneumothorax คือมีลมรั่วเข้าไปในช่องเยื่อหุ้มปอด ทำให้ปอดบางส่วนหรือทั้งหมดแฟบลงได้ เป็นภาวะที่ต้องประเมินความรุนแรง เพราะบางกรณีอาจอันตราย
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มเกิดเอง เช่น คนรูปร่างผอมสูง หรือมีถุงลมเล็ก ๆ แตก
- กลุ่มโรคปอดเดิม เช่น ถุงลมโป่งพอง หอบหืดรุนแรง วัณโรค หรือโรคปอดเรื้อรัง
- กลุ่มอุบัติเหตุหรือหัตถการ เช่น กระแทกหน้าอก ซี่โครงหัก เจาะปอด ใส่สายสวน หรือใช้เครื่องช่วยหายใจ
- กลุ่มอื่น ๆ เช่น หลังออกแรงมากหรือเปลี่ยนความดันอากาศในบางสถานการณ์
อาการส่วนใหญ่ เช่น เจ็บหน้าอกเฉียบพลัน หายใจเหนื่อย หายใจไม่เต็มอิ่ม ไอแห้ง ๆ ใจสั่น หรือแน่นหน้าอกข้างเดียว
ควรรีบพบแพทย์ หากรายงานพบ pneumothorax แม้มีอาการไม่มาก เพราะต้องประเมินขนาดและความเสี่ยง
ควรพบแพทย์ฉุกเฉินทันที หากเจ็บหน้าอกรุนแรง หอบเหนื่อยมาก หน้ามืด เขียว ความดันต่ำ หรืออาการแย่ลงเร็ว เพราะอาจเป็น tension pneumothorax ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน
6. หัวใจโต Cardiomegaly หมายถึงเงาหัวใจดูใหญ่กว่าปกติเมื่อเทียบกับทรวงอก อาจสะท้อนหัวใจโตจริง น้ำในเยื่อหุ้มหัวใจ หรือบางครั้งเกิดจากท่าถ่ายภาพ เทคนิคการถ่าย หรือการหายใจเข้าไม่เต็มที่ จึงควรแปลผลร่วมกับอาการและตรวจเพิ่มเติม เช่น EKG หรือ Echocardiogram ตามความเหมาะสม
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มความดันและหัวใจทำงานหนัก เช่น ความดันโลหิตสูงเรื้อรัง หัวใจล้มเหลว หรือกล้ามเนื้อหัวใจหนา
- กลุ่มลิ้นหัวใจ เช่น ลิ้นหัวใจรั่วหรือตีบ
- กลุ่มกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ เช่น cardiomyopathy หรือกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรง
- กลุ่มน้ำในเยื่อหุ้มหัวใจ เช่น pericardial effusion
- กลุ่มโรคปอดหรือความดันในปอดสูง บางรายทำให้หัวใจด้านขวาโต
อาการส่วนใหญ่ เช่น เหนื่อยง่าย นอนราบแล้วเหนื่อย ตื่นกลางคืนเพราะหอบ ขาบวม ใจสั่น เจ็บหน้าอก หน้ามืด เป็นลม หรือออกแรงได้น้อยลง
ควรเฝ้าระวัง หากหัวใจโตเล็กน้อยและไม่มีอาการ โดยควรเปรียบเทียบฟิล์มเดิมและประเมินปัจจัย เช่น ความดันโลหิต น้ำหนัก และโรคประจำตัว
ควรพบแพทย์ หากรายงานพบ cardiomegaly โดยเฉพาะมีความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคไต เหนื่อยง่าย ขาบวม หรือใจสั่น
ควรรีบพบแพทย์ หากมีเหนื่อยมาก หายใจไม่อิ่ม เจ็บหน้าอก นอนราบไม่ได้ ขาบวมมาก หน้ามืด เป็นลม หรือสงสัยหัวใจล้มเหลว
CXR สามารถแสดงเงาหัวใจโตและปัญหาปอดที่เกิดจากหัวใจ เช่น น้ำคั่งในปอดจากหัวใจล้มเหลว แต่การประเมินการทำงานของหัวใจโดยละเอียดมักต้องใช้ Echocardiogram ร่วมด้วย
7. น้ำคั่งในปอดหรือปอดบวมน้ำ Pulmonary Edema / Pulmonary Congestion คือภาวะมีน้ำคั่งในเนื้อปอดหรือหลอดเลือดปอด มักสัมพันธ์กับหัวใจล้มเหลว แต่ก็มีสาเหตุอื่นได้
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มหัวใจ เช่น หัวใจล้มเหลว กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด ลิ้นหัวใจรั่ว/ตีบ หรือความดันโลหิตสูงรุนแรง
- กลุ่มไตและน้ำเกิน เช่น ไตวาย ได้รับน้ำมากเกิน หรือขับน้ำออกไม่ได้
- กลุ่มปอดหรือภาวะเจ็บป่วยรุนแรง เช่น ติดเชื้อรุนแรง ภาวะปอดอักเสบรุนแรง หรือ ARDS
- กลุ่มยาและสารพิษบางชนิด พบได้น้อยกว่า
อาการส่วนใหญ่ เช่น เหนื่อย หายใจเร็ว นอนราบแล้วเหนื่อย ไอมีเสมหะฟองสีชมพู ใจสั่น ขาบวม หรือออกแรงได้น้อยลง
ควรพบแพทย์ หาก CXR ระบุ pulmonary congestion หรือ pulmonary edema
ควรรีบพบแพทย์ฉุกเฉิน หากเหนื่อยมาก นอนราบไม่ได้ ปากเขียว เหงื่อแตก เจ็บหน้าอก ซึม หรือออกซิเจนต่ำ
8. ปอดแฟบ Atelectasis คือปอดบางส่วนขยายตัวไม่เต็มที่หรือแฟบลง ทำให้เห็นเป็นเงาทึบบางตำแหน่งใน CXR อาจเป็นเล็กน้อยและไม่มีอาการ หรืออาจสัมพันธ์กับหลอดลมอุดตัน/ปอดอักเสบในบางราย
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มเสมหะอุดกั้น เช่น หลังผ่าตัด หายใจตื้น นอนนาน หรือมีเสมหะมาก
- กลุ่มหลอดลมตีบหรือถูกกด เช่น ก้อน เนื้องอก ต่อมน้ำเหลืองโต หรือสิ่งแปลกปลอม
- กลุ่มน้ำในเยื่อหุ้มปอดหรือปอดถูกกด
- กลุ่มแผลเป็นหรือพังผืดในปอด
อาการส่วนใหญ่ เช่น ไอ เหนื่อย แน่นหน้าอก หรืออาจไม่มีอาการหากเป็นเล็กน้อย
ควรเฝ้าระวัง หากเป็นเล็กน้อย ไม่มีอาการ และแพทย์เห็นว่าอาจสัมพันธ์กับการหายใจเข้าไม่เต็มที่
ควรพบแพทย์ หากมี atelectasis ชัดเจน เป็นซ้ำ อยู่ตำแหน่งเดิม หรือมีอาการไอเรื้อรัง ไอเป็นเลือด น้ำหนักลด หรือสงสัยมีสิ่งอุดกั้นหลอดลม
ควรรีบพบแพทย์ หากมีหอบเหนื่อย ไข้สูง ออกซิเจนต่ำ หรืออาการแย่ลงเร็ว
9. ปอดโป่งพองหรือปอดมีลมมาก Hyperinflation / Emphysematous Change หมายถึงภาพปอดดูมีลมค้างมากกว่าปกติ อาจสัมพันธ์กับถุงลมโป่งพองหรือโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง โดยเฉพาะในผู้สูบบุหรี่หรือเคยสูบบุหรี่
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มสูบบุหรี่หรือสัมผัสควัน เช่น บุหรี่ ควันไฟ ฝุ่นควัน หรือมลพิษระยะยาว
- กลุ่มโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง เช่น COPD หรือถุงลมโป่งพอง
- กลุ่มหอบหืดบางราย โดยเฉพาะช่วงมีหลอดลมตีบ
- กลุ่มพันธุกรรมบางชนิด เช่น alpha-1 antitrypsin deficiency ซึ่งพบไม่บ่อย
อาการส่วนใหญ่ เช่น เหนื่อยเวลาออกแรง ไอเรื้อรัง มีเสมหะ แน่นหน้าอก หายใจมีเสียงวี้ด หรือออกแรงได้น้อยลง
ควรพบแพทย์ หากรายงานพบ hyperinflation/emphysematous change ร่วมกับไอเรื้อรัง เหนื่อยง่าย สูบบุหรี่ หรือมีประวัติสัมผัสฝุ่นควัน
อาจต้องตรวจเพิ่มเติม เช่น spirometry เพื่อประเมินสมรรถภาพปอด
ควรรีบพบแพทย์ หากเหนื่อยมาก หายใจมีเสียงวี้ดรุนแรง ปากเขียว ซึม หรืออาการกำเริบเฉียบพลัน
10. กระดูกซี่โครงหรือกระดูกทรวงอกผิดปกติ Rib / Bony Abnormality
CXR อาจพบกระดูกซี่โครงหัก กระดูกเสื่อม กระดูกผิดรูป หรือรอยโรคของกระดูกบางชนิด แม้จุดประสงค์หลักของ CXR คือประเมินทรวงอกและปอด
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มอุบัติเหตุ เช่น ล้ม กระแทกหน้าอก หรือซี่โครงหัก
- กลุ่มกระดูกบางหรือกระดูกพรุน ทำให้หักง่าย
- กลุ่มการอักเสบหรือการติดเชื้อของกระดูก พบไม่บ่อย
- กลุ่มเนื้องอกหรือมะเร็งกระจายกระดูก โดยเฉพาะมีประวัติมะเร็งเดิมหรือปวดกระดูกมากผิดปกติ
อาการส่วนใหญ่ เช่น เจ็บหน้าอกเฉพาะจุด เจ็บมากเวลาไอ หายใจลึก หรือขยับตัว ปวดกระดูกเรื้อรัง หรือมีก้อน/บวมบริเวณผนังทรวงอก
ควรพบแพทย์ หากมีอาการเจ็บหน้าอกหลังอุบัติเหตุ ปวดกระดูกเรื้อรัง หรือรายงานพบรอยโรคกระดูกผิดปกติ
ควรรีบพบแพทย์ หากเจ็บหน้าอกรุนแรง หายใจลำบาก ซี่โครงหักหลายซี่ ไอเป็นเลือด หรือมีอุบัติเหตุรุนแรง
อาการเตือนที่ควรพบแพทย์ แม้ผล CXR ยังไม่ชัดเจน
ควรพบแพทย์หากมีไอเรื้อรังเกิน 2–3 สัปดาห์ ไอเป็นเลือด ไข้เรื้อรัง เหงื่อออกกลางคืน น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ เหนื่อยง่ายผิดปกติ เจ็บหน้าอก ปวดชายโครง หายใจมีเสียงวี้ด หรือมีประวัติสัมผัสวัณโรค
ควรรีบพบแพทย์ฉุกเฉินหากมีหอบเหนื่อยเฉียบพลัน เจ็บหน้าอกรุนแรง ปากเขียว ซึม ออกซิเจนต่ำ ไอเป็นเลือดมาก ไข้สูงร่วมกับหอบเหนื่อย หรือขาเจ็บบวมร่วมกับเหนื่อยเฉียบพลัน เพราะอาจเป็นภาวะฉุกเฉิน เช่น ปอดอักเสบรุนแรง ลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด น้ำท่วมปอด หรือเส้นเลือดอุดตันในปอด
คำแนะนำเบื้องต้นเมื่อ CXR ผิดปกติ
หาก CXR ผิดปกติ ควรนำผลไปปรึกษาแพทย์เพื่อแปลร่วมกับอาการ ประวัติสูบบุหรี่ ประวัติวัณโรค โรคหัวใจ โรคปอด โรคไต ยาที่ใช้ และผลตรวจอื่น ๆ ไม่ควรสรุปโรคจากคำในรายงานเพียงอย่างเดียว
หากพบฝ้าปอดหรือสงสัยติดเชื้อ ควรติดตามอาการและรักษาตามแพทย์สั่ง ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะรับประทานเอง หากพบก้อน รอยโรคใหม่ น้ำในเยื่อหุ้มปอด หรือหัวใจโต ควรประเมินต่อเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง
ควรงดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่ ฝุ่นควัน และมลพิษ หากมีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง โรคหัวใจ หรือโรคไต ควรควบคุมโรคให้ดี เพราะโรคเหล่านี้อาจสัมพันธ์กับความผิดปกติของหัวใจ ปอด และหลอดเลือด
หากมีอาการผิดปกติชัดเจน แต่ CXR ปกติหรือไม่พบสาเหตุ แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น CT chest, ตรวจเสมหะหาเชื้อวัณโรค, ตรวจเลือด, EKG, Echocardiogram หรือ pulmonary function test ตามอาการและความเสี่ยงของแต่ละบุคคล
