การตรวจหาเชื้อ HPV (HPV DNA Test / High-risk HPV Test)
คือการตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อ Human Papillomavirus หรือ HPV ชนิดความเสี่ยงสูงจากตัวอย่างบริเวณปากมดลูก ใช้เพื่อคัดกรองความเสี่ยงของมะเร็งปากมดลูก และใช้ร่วมกับ Pap smear ในการประเมินความผิดปกติของเซลล์ปากมดลูก
HPV มีหลายสายพันธุ์ บางสายพันธุ์เป็นชนิดความเสี่ยงต่ำ เช่น ทำให้เกิดหูดหงอนไก่ ส่วนบางสายพันธุ์เป็นชนิดความเสี่ยงสูง ซึ่งสัมพันธ์กับการเกิดเซลล์ก่อนมะเร็งและมะเร็งปากมดลูก โดยเฉพาะ HPV type 16 และ 18 อย่างไรก็ตาม การตรวจพบ HPV ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง และไม่ได้แปลว่าจะต้องเป็นมะเร็งในอนาคตเสมอไป เพราะการติดเชื้อ HPV จำนวนมากสามารถหายได้เองจากภูมิคุ้มกันของร่างกาย
HPV test และ Pap test เป็นการตรวจที่ช่วยป้องกันมะเร็งปากมดลูกหรือช่วยพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น โดย Pap test ตรวจหาเซลล์ปากมดลูกผิดปกติ ส่วน HPV test ตรวจหาเชื้อ HPV ชนิดความเสี่ยงสูงที่อาจทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของเซลล์ปากมดลูกได้
HPV DNA test ใช้เพื่อ
- คัดกรองการติดเชื้อ HPV ชนิดความเสี่ยงสูง
- ประเมินความเสี่ยงของการเกิดเซลล์ก่อนมะเร็งปากมดลูก
- ใช้ร่วมกับ Pap smear เพื่อช่วยตัดสินใจว่าควรติดตาม ตรวจซ้ำ หรือส่องกล้องปากมดลูก
- ติดตามหลังเคยมีผล Pap smear ผิดปกติ หรือหลังรักษารอยโรคก่อนมะเร็งบางกรณี
โดยทั่วไป HPV DNA test ใช้มากในผู้หญิงอายุ 30 ปีขึ้นไป หรือใช้ร่วมกับ Pap smear ตามแนวทางคัดกรองที่สถานพยาบาลกำหนด สำหรับอายุ 30–65 ปี แนวทาง NCI ระบุว่าสามารถตรวจ HPV test ทุก 5 ปี, Pap test ทุก 3 ปี หรือ co testing ทุก 5 ปีได้ในผู้ที่มีความเสี่ยงทั่วไป
ผล HPV DNA test เป็นลบ
HPV Negative หมายถึงไม่พบเชื้อ HPV ชนิดความเสี่ยงสูงในตัวอย่างที่ตรวจในขณะนั้น จึงถือว่าความเสี่ยงต่อการมีรอยโรคก่อนมะเร็งปากมดลูกในช่วงเวลานั้นค่อนข้างต่ำ โดยเฉพาะหาก Pap smear ปกติร่วมด้วย
ควรเฝ้าระวัง โดยตรวจคัดกรองตามรอบที่แพทย์หรือสถานพยาบาลแนะนำ ไม่จำเป็นต้องตรวจถี่เกินไปหากไม่มีอาการ ไม่มีประวัติผลผิดปกติ และอยู่ในกลุ่มความเสี่ยงทั่วไป
อย่างไรก็ตาม ผล HPV negative ไม่ได้แปลว่าป้องกันได้ตลอดชีวิต เพราะอาจติดเชื้อใหม่ในอนาคตได้ และไม่ได้ตัดโรคทางนรีเวชอื่น ๆ ทั้งหมด
ควรพบแพทย์ก่อนถึงรอบตรวจ หากมีอาการผิดปกติ เช่น เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ เลือดออกกะปริดกะปรอย ตกขาวผิดปกติ มีกลิ่นเหม็น ตกขาวปนเลือด ปวดท้องน้อยเรื้อรัง หรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
ผล HPV DNA test เป็นบวก
HPV Positive หมายถึงตรวจพบเชื้อ HPV ชนิดความเสี่ยงสูงในตัวอย่างที่ตรวจ ผลบวกไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็งในขณะนั้น แต่บ่งชี้ว่ามีการติดเชื้อ HPV ชนิดที่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดเซลล์ผิดปกติของปากมดลูกในอนาคต จึงควรติดตามตามคำแนะนำของแพทย์ ACOG ระบุว่าผล HPV positive หมายถึงมีการติดเชื้อ HPV และไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งในขณะนั้น แต่อาจเป็นสัญญาณว่าควรติดตามเพิ่มเติม
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น
- กลุ่มการติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ HPV ติดต่อได้จากการสัมผัสทางเพศสัมพันธ์ ทั้งทางช่องคลอด ทวารหนัก หรือออรัลเซ็กซ์ รวมถึงการสัมผัสผิวหนังบริเวณอวัยวะเพศ
- กลุ่มภูมิคุ้มกันกำจัดเชื้อยังไม่หมด เชื้อ HPV อาจคงอยู่ในร่างกายเป็นเดือนหรือเป็นปี และบางครั้งตรวจพบหลังจากติดเชื้อมานาน
- กลุ่มการติดเชื้อซ้ำหรือได้รับเชื้อใหม่ โดยเฉพาะหากมีคู่นอนใหม่หรือมีหลายคู่นอน
- กลุ่มภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ใช้ยากดภูมิ ติดเชื้อ HIV หรือมีโรคที่ทำให้ภูมิคุ้มกันลดลง อาจทำให้เชื้อคงอยู่นานขึ้น
- กลุ่มพฤติกรรมร่วมที่เพิ่มความเสี่ยง เช่น สูบบุหรี่ เพราะสัมพันธ์กับการคงอยู่ของ HPV และความผิดปกติของเซลล์ปากมดลูก
อาการส่วนใหญ่มักไม่มีอาการ การติดเชื้อ HPV ชนิดความเสี่ยงสูงมักตรวจพบจากการคัดกรองเท่านั้น หากมีความผิดปกติของปากมดลูกมากขึ้น อาจมีอาการ เช่น เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ เลือดออกกะปริดกะปรอย ตกขาวผิดปกติ มีกลิ่นเหม็น ตกขาวปนเลือด ปวดท้องน้อย หรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
ควรเฝ้าระวัง: หาก HPV positive แต่ Pap smear ปกติ แพทย์อาจพิจารณาตรวจ HPV/Pap ซ้ำในระยะเวลาที่เหมาะสม หรือพิจารณาตามชนิดของ HPV และประวัติการตรวจเดิม
ควรพบแพทย์: หาก HPV positive ทุกรายควรได้รับคำแนะนำเรื่องการติดตาม ไม่ควรละเลย แม้ไม่มีอาการ
ควรพบสูตินรีแพทย์โดยเร็ว: หากพบ HPV type 16 หรือ 18, HPV positive ร่วมกับ Pap smear ผิดปกติ, HPV positive ต่อเนื่องหลายครั้ง, หรือเคยมีประวัติเซลล์ปากมดลูกผิดปกติ
ควรรีบพบแพทย์: หากมีเลือดออกผิดปกติมาก เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ซ้ำ ๆ ตกขาวปนเลือด มีกลิ่นเหม็นรุนแรง ปวดท้องน้อยมาก หรือมีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน
HPV type 16 และ 18
เป็นสายพันธุ์ความเสี่ยงสูงที่สำคัญ เพราะสัมพันธ์กับมะเร็งปากมดลูกมากกว่าสายพันธุ์อื่น ๆ หากผลตรวจระบุว่าเป็น HPV 16 หรือ HPV 18 ควรพบสูตินรีแพทย์เพื่อประเมินต่อ แม้ Pap smear จะยังไม่พบความผิดปกติ เพราะกลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูงกว่า HPV ชนิดความเสี่ยงสูงอื่น
ควรพบสูตินรีแพทย์โดยเร็ว หากผลตรวจเป็น HPV 16 positive หรือ HPV 18 positive เพื่อพิจารณาส่องกล้องปากมดลูกหรือแนวทางติดตามตามอายุ ประวัติ และผล Pap smear ร่วมด้วย
HPV ชนิดความเสี่ยงสูงอื่น
Other High-risk HPV หากพบ HPV ชนิดความเสี่ยงสูงอื่นที่ไม่ใช่ 16/18 ความเสี่ยงโดยรวมมักต่ำกว่า HPV 16/18 แต่ยังต้องติดตาม เพราะหากเชื้อคงอยู่นานหรือพบร่วมกับเซลล์ผิดปกติ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อรอยโรคก่อนมะเร็งได้
ควรเฝ้าระวังหรือตรวจซ้ำ หาก Pap smear ปกติและไม่มีประวัติผิดปกติ แพทย์อาจนัดตรวจซ้ำตามช่วงเวลาที่เหมาะสม
ควรพบสูตินรีแพทย์ หากมี Pap smear ผิดปกติร่วมด้วย หรือ HPV positive ต่อเนื่อง เพราะการติดเชื้อที่คงอยู่นานมีความสำคัญมากกว่าการพบเพียงครั้งเดียว
ผล HPV positive ร่วมกับ Pap smear ปกติ
กรณีนี้หมายถึงพบเชื้อ HPV ชนิดความเสี่ยงสูง แต่ยังไม่พบเซลล์ปากมดลูกผิดปกติจาก Pap smear ในขณะตรวจ
สาเหตุมีหลายสาเหตุ ที่พบบ่อย เช่น เพิ่งได้รับเชื้อหรือเชื้อยังอยู่ในระยะที่ไม่ทำให้เซลล์เปลี่ยนแปลง ภูมิคุ้มกันอาจกำจัดเชื้อได้เอง หรือมีการติดเชื้อที่ต้องติดตามต่อเนื่อง
ควรเฝ้าระวัง โดยตรวจติดตามตามคำแนะนำของแพทย์ ไม่ควรวิตกกังวลเกินไป เพราะหลายรายเชื้อหายได้เอง
ควรพบสูตินรีแพทย์ หากเป็น HPV 16/18 หรือ HPV positive ต่อเนื่อง เพราะอาจต้องส่องกล้องปากมดลูกหรือประเมินเพิ่มเติม
ผล HPV positive ร่วมกับ Pap smear ผิดปกติ
กรณีนี้หมายถึงพบเชื้อ HPV ชนิดความเสี่ยงสูงและพบเซลล์ปากมดลูกผิดปกติร่วมด้วย ความสำคัญขึ้นกับระดับความผิดปกติของ Pap smear เช่น ASC-US, LSIL, ASC-H, HSIL หรือ AGC
ผลลักษณะนี้ควรได้รับการประเมินต่อโดยแพทย์ เพราะอาจต้องตรวจซ้ำ ส่องกล้องปากมดลูก หรือตัดชิ้นเนื้อ NCI ระบุว่าคนส่วนใหญ่ที่มีผลคัดกรองปากมดลูกผิดปกติ มักเป็นการติดเชื้อ HPV หรือมีเซลล์เปลี่ยนแปลงระยะแรก ซึ่งหลายกรณีติดตามได้หรือรักษาได้ตั้งแต่ก่อนเป็นมะเร็ง
ควรพบสูตินรีแพทย์ หาก HPV positive ร่วมกับ Pap smear ผิดปกติทุกกรณี โดยเฉพาะ ASC-H, HSIL, AGC, AIS หรือสงสัยมะเร็ง
ผล HPV negative แต่ Pap smear ผิดปกติ
กรณีนี้หมายถึงไม่พบ HPV ชนิดความเสี่ยงสูง แต่ Pap smear พบเซลล์ผิดปกติ อาจเกิดจากการอักเสบ การติดเชื้ออื่น การระคายเคือง ภาวะฮอร์โมน หรือความผิดปกติของเซลล์ที่ต้องติดตาม
ควรพบแพทย์ เพื่อแปลผลร่วมกับชนิดของ Pap smear ที่ผิดปกติ อายุ ประวัติการตรวจเดิม และอาการ ไม่ควรสรุปว่าไม่มีความเสี่ยงจาก HPV negative เพียงอย่างเดียว
ของ HPV DNA test
HPV DNA test ตรวจหาเชื้อ HPV ชนิดความเสี่ยงสูงที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งปากมดลูก แต่ไม่ได้ตรวจหาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ทั้งหมด ไม่ได้บอกเวลาที่ติดเชื้อ ไม่สามารถบอกได้ว่าได้รับเชื้อมาจากใคร และไม่สามารถแยกได้ว่าติดเชื้อใหม่หรือเป็นเชื้อเดิมที่คงอยู่ในร่างกาย
ผลบวกอาจทำให้กังวล แต่ไม่ได้แปลว่านอกใจหรือเพิ่งติดเชื้อ เพราะ HPV อาจอยู่ในร่างกายโดยไม่มีอาการเป็นเวลานานหลายเดือนหรือหลายปีได้
ผลลบลดโอกาสมี HPV ชนิดความเสี่ยงสูงในขณะตรวจ แต่ไม่ได้ป้องกันการติดเชื้อใหม่ในอนาคต จึงยังควรตรวจคัดกรองตามรอบที่เหมาะสม
อาการที่ควรปรึกษาแพทย์ แม้ผล HPV จะเป็นลบหรือยังไม่ถึงรอบตรวจ
ควรพบแพทย์หากมีเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ เลือดออกกะปริดกะปรอย ประจำเดือนผิดปกติ เลือดออกหลังหมดประจำเดือน ตกขาวมากผิดปกติ มีกลิ่นเหม็น ตกขาวปนเลือด ปวดท้องน้อยเรื้อรัง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือมีแผล/ก้อนผิดปกติบริเวณอวัยวะเพศ
ควรรีบพบแพทย์หากมีเลือดออกมาก หน้ามืด เป็นลม ปวดท้องน้อยรุนแรง ไข้สูง ตกขาวมีกลิ่นเหม็นรุนแรง หรือสงสัยติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน
คำแนะนำเบื้องต้นเมื่อผล HPV positive
หากผล HPV positive ควรปรึกษาแพทย์หรือสูตินรีแพทย์เพื่อกำหนดแผนติดตาม ไม่ควรตื่นตระหนก เพราะผลบวกไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง และหลายรายสามารถหายได้เอง โดยเฉพาะในคนอายุน้อยและไม่มีความผิดปกติของ Pap smear
ควรงดสูบบุหรี่ เพราะการสูบบุหรี่สัมพันธ์กับการคงอยู่ของ HPV และความผิดปกติของเซลล์ปากมดลูก ควรใช้ถุงยางอนามัยเพื่อลดความเสี่ยงการรับเชื้อหรือส่งต่อเชื้อ แม้ถุงยางไม่สามารถป้องกัน HPV ได้ 100% เพราะเชื้ออาจอยู่บริเวณผิวหนังที่ถุงยางคลุมไม่ถึง
ควรตรวจคัดกรองตามนัดอย่างต่อเนื่อง เพราะการติดตามที่เหมาะสมช่วยพบเซลล์ผิดปกติในระยะก่อนมะเร็งและรักษาได้ก่อนกลายเป็นมะเร็ง
ควรพิจารณาวัคซีน HPV ตามอายุและคำแนะนำของแพทย์ วัคซีนช่วยป้องกัน HPV หลายสายพันธุ์ แต่ไม่ใช้รักษาเชื้อ HPV ที่ติดอยู่แล้ว และแม้ได้รับวัคซีนแล้วก็ยังควรตรวจคัดกรองปากมดลูกตามแนวทางที่เหมาะสม
